Overzicht
Atacamiet is een felgroen koperhydroxychlorideminaal dat door verzamelaars zeer gewaardeerd wordt vanwege zijn diep smaragdgroene tot zwartgroene kristallen en zijn sterke associatie met dorre, koperrijke woestijnomgevingen. Het werd voor het eerst beschreven in 1802 uit de Atacama-woestijn in het noorden van Chili en heeft zijn naam gegeven aan een hele familie van verwante koperchloridemineralen die bekendstaat als de „atacamietgroep“. Omdat voor de vorming ervan zowel koper als overvloedige hoeveelheden chloride nodig zijn, fungeert atacamiet als een soort chemische vingerafdruk voor oxiderende koperafzettingen in droge, zoute omgevingen.
Samenstelling en structuur
Atacamiet is een basisch koperchloride met de formule Cu₂Cl(OH)₃. De structuur bestaat uit koperatomen in een vervormde octaëdrische coördinatie, die via hydroxylgroepen en chloride-ionen zijn verbonden tot een raamwerk dat kristalliseert in het orthorhombische systeem. Het is polymorf en vertoont verschillende andere mineralen met identieke samenstelling maar afwijkende structuren, waaronder botallackiet, clinoatacamit en paratacamit, waardoor nauwkeurige identificatie een kwestie is van zorgvuldige structurele of chemische analyse in plaats van uitsluitend op basis van het uiterlijk.
| Formule | Cu₂Cl(OH)₃ |
| Kristalsysteem | Orthorhombisch |
| Hardheid volgens de schaal van Mohs | 3 tot 3,5 |
| Glans | Diamantglans tot glasglans |
| Kleur | Heldergroen, smaragdgroen tot zwartgroen |
| Typeplaats | Atacama-woestijn, Chili |
Vorming en voorkomen
Atacamiet is een secundair mineraal, wat betekent dat het ontstaat door de omzetting van reeds aanwezige koperertsen en niet door directe kristallisatie uit een smelt. Het ontwikkelt zich in de geoxideerde zones van koperafzettingen, met name waar verwering plaatsvindt onder droge, zoute omstandigheden die het voor de chemische samenstelling essentiële chloride leveren. De Atacama-woestijn is de klassieke omgeving: extreme droogte en zoutrijk grondwater zorgen ervoor dat chloridehoudende kopermineralen kunnen blijven bestaan op plaatsen waar ze in een vochtiger klimaat gemakkelijk zouden omzetten in carbonaten zoals Malachiet. Atacamiet vormt zich ook als corrosieproduct op koper- en bronzen voorwerpen die aan zout worden blootgesteld, en is zelfs aangetroffen in sommige mariene en fumarolische omgevingen.
Identificatie en verwante soorten
De intens groene kleur, de diamantglans en de associatie met kopermineralen zijn sterke eerste aanwijzingen. Atacamiet heeft één perfecte splijting en een lichtgroene streep. Het meest betrouwbare kenmerk voor de identificatie is de chemische samenstelling: in tegenstelling tot het carbonaat Malachiet, dat in zuur bruist, bevat atacamiet chloride en bruist het niet. Visueel kan het lijken op Malachiet, brochantiet of dioptas, maar Malachiet is een carbonaat, brochantiet een sulfaat en dioptas een veel harder silicaat. Om atacamiet te onderscheiden van zijn eigen polymorfen — botallackiet, clinoatacamiet en paratacamiet — is doorgaans röntgendiffractie nodig, aangezien deze visueel niet van elkaar te onderscheiden zijn.
Opmerkelijke vindplaatsen en verzamelen
De Atacama-woestijn en de bredere kopermijngebieden van Chili blijven de meest gerenommeerde vindplaats, waar de rijkgroene kristallijne exemplaren worden geproduceerd die kenmerkend zijn voor de soort. Hoogwaardig materiaal is ook afkomstig uit Australië, met name uit geoxideerde koperafzettingen in Zuid-Australië en elders; uit het zuidwesten van de Verenigde Staten, waaronder Arizona; en uit kopermijngebieden in onder meer Namibië en Mexico. Verzamelaars hechten veel waarde aan scherpe, glanzende kristallen en goed gevormde sprays, hoewel atacamiet gevoelig is voor langdurige blootstelling aan licht en ruwe behandeling. Vanwege de zachtheid en de perfecte splijting kunnen exemplaren het beste stabiel worden bewaard en tegen schuren worden beschermd om hun opvallende kleur en kristalvlakken te behouden.