Overzicht
Chalkofylliet is een opvallend gekleurd secundair kopermineraal, dat door verzamelaars zeer gewaardeerd wordt vanwege zijn smaragdgroene tot blauwgroene, plaatvormige kristallen die schitteren met een parelachtige tot glasachtige glans. De naam is afgeleid van de Griekse woorden voor „koper“ en „blad“, een directe verwijzing naar zowel het kopergehalte als de dunne, glimmerachtige plaatjes waarin het mineraal doorgaans voorkomt. Als klassieke soort uit geoxideerde koperafzettingen is chalcofylliet vooral bekend uit de historische mijnen van Cornwall, Engeland, waar prachtige exemplaren al ruim twee eeuwen lang zeer gewaardeerd worden.
Samenstelling en structuur
Chalcophylliet is een gehydrateerd koper-aluminium-arsenaat-sulfaat-hydroxide, een van de chemisch complexere secundaire kopermineralen. Het bevat een grote hoeveelheid water in zijn structuur, en de exacte formule varieert enigszins met de luchtvochtigheid, naarmate dat water wordt opgenomen of afgegeven. Het wordt doorgaans geschreven als Cu18Al2(AsO4)3(SO4)3(OH)27·36H2O, waarbij ook een alternatieve, arseenaatrijke variant wordt erkend. Het mineraal is trigonaal, en zijn gelaagde atomaire structuur leidt tot de karakteristieke tafelvormige, bladachtige kristallen en de perfecte basale splijting waardoor ze in dunne vlokken kunnen worden gespleten.
| Formule | Cu18Al2(AsO4)3(SO4)3(OH)27·36H2O |
| Kristalsysteem | Trigonaal |
| Hardheid volgens de schaal van Mohs | 2 |
| Glans | Glasachtig tot subadamantijn, parelmoerachtig op splijtvlakken |
| Kleur | Smaragdgroen, grasgroen tot blauwgroen |
| Typelocatie | Duitsland (oorspronkelijk beschreven aan de hand van Duits materiaal) |
Vorming en voorkomen
Chalcofylliet is een zeldzaam secundair mineraal dat zich vormt in de geoxideerde zones van arseenhoudende koperafzettingen. Daar tasten neerwaarts stromende, zuurstof- en waterrijke oplossingen primaire koper-arseenertsen aan, waarbij koper, arseen, aluminium en sulfaat vrijkomen die zich opnieuw verbinden en chalcophylliet laten kristalliseren op breukvlakken en in holtes. Omdat de vorming ervan afhankelijk is van deze specifieke verweringschemie, is het over het algemeen eerder een minder belangrijk bijmineraal dan een belangrijk ertsminaal, dat wordt aangetroffen naast andere soorten uit de oxidatiezone, zoals Malachiet, Azuriet, brochantiet, oliveniet en cupriet.
Identificatie en verwante soorten
De combinatie van een levendige groene kleur, een zeshoekige, plaatvormige of gelaagde vorm, een zeer zacht gevoel (hardheid slechts ongeveer 2) en een perfecte, glimmerachtige splijting is zeer kenmerkend. De platen zijn buigzaam en splijten in dunne, parelachtige blaadjes, een eigenschap die chalcofylliet onderscheidt van hardere groene kopermineralen. Het kan worden verward met spangoliet, plaatvormig brochantiet of andere groene secundaire soorten, maar deze verschillen in vorm, splijting en chemische samenstelling. De lichtgroene streep en de associatie met arseenaatbevattende oxidatiezones helpen bij het bevestigen van de identificatie.
Opmerkelijke vindplaatsen en verzamelen
Cornwall, Engeland, is de meest gerenommeerde vindplaats, waarbij Wheal Gorland en andere mijnen in de districten St Day en Gwennap de klassieke smaragdgroene platen opleveren die voor de meeste verzamelaars kenmerkend zijn voor deze soort. Uitstekend materiaal is ook afkomstig uit de Majuba Hill-mijn in Nevada en uit vindplaatsen in Idaho in de Verenigde Staten, evenals uit koperafzettingen in Duitsland, waar het mineraal voor het eerst werd beschreven. Mooi chalcophylliet is werkelijk zeldzaam: door zijn zachtheid en watergehalte is het breekbaar en gevoelig voor uitdroging, waardoor goed bewaarde gekristalliseerde exemplaren veel aandacht trekken. Verzamelaars dienen het uit de buurt van warmte en zeer droge lucht te bewaren om de glanzende groene plaatjes intact te houden.