Overzicht
Bustamiet is een calcium-mangaan-kettingsilicaat dat door verzamelaars wordt gewaardeerd om zijn zachtroze tot bruinrode kleur en, op verschillende vindplaatsen, zijn levendige rode fluorescentie onder ultraviolet licht. Het behoort tot de pyroxenoïdenfamilie, dezelfde structuurgroep als rhodoniet, en de twee mineralen worden vaak met elkaar verward. Bustamiet is vernoemd naar de Mexicaanse mineraloog en staatsman José María Bustamante. De geschiedenis van de naamgeving is ongebruikelijk: het oorspronkelijke Mexicaanse materiaal uit Puebla bleek een mengsel van andere mineralen te zijn, waardoor de typelocatie werd verplaatst naar de Franklin-zinkafzetting in New Jersey, waar echt, goed gekarakteriseerd bustamiet redelijk vaak voorkomt.
Samenstelling en structuur
Bustamiet is een enkelketenig silicaat (een pyroxenoïde) met calcium en tweewaardig mangaan als essentiële kationen, gewoonlijk geschreven als CaMn(SiO₃)₂ of, bij een herhaling van drie tetraëders, als CaMn₂(Si₃O₉). IJzer en zink kunnen een deel van het mangaan vervangen; ijzerrijk materiaal neigt naar de verwante soort ferrobustamiet. De structuur bestaat uit geknikte ketens van siliciumdioxide-tetraëders die zich om de drie eenheden herhalen, wat het mineraal zijn trikliene symmetrie en zijn reeks goede splijtvlakken verleent. Bustamiet maakt deel uit van een structuurgroep waartoe ook wollastoniet behoort, waarmee het grote overeenkomsten vertoont.
| Formule | CaMn(SiO₃)₂, d.w.z. herhaling van CaMn²⁺(Si₃O₉) |
| Kristalsysteem | Triklien |
| Mohs-hardheid | 5,5 tot 6,5 |
| Glans | Glasachtig tot subglasachtig, soms wasachtig |
| Kleur | Licht- tot dieproze, oranje-roze, bruinrood (roze vervaagt in zonlicht) |
| Typeplaats | Franklin-mijn, Franklin, Sussex County, New Jersey, VS |
Vorming en voorkomen
Bustamiet ontstaat voornamelijk door metamorfose van mangaanhoudende sedimenten en binnen mangaanrijke ertslichamen. In Franklin en de naburige Sterling Hill-afzetting kristalliseerde het tijdens het hooggradige metamorfisme van een oud zink-mangaan-ertslichaam en komt het voor in verweving met rhodoniet, tefroiet, willemiet, frankliniet en Calciet. In Broken Hill in Australië komt het voor in de gemetamorfoseerde lood-zink-zilverertsen, soms in combinatie met Galeniet. In beide gevallen is bustamiet het resultaat van regionaal metamorfisme in plaats van magmatische kristallisatie, en duidt de aanwezigheid ervan op met mangaan verrijkte protolieten.
Identificatie en verwante soorten
De meest voorkomende bron van verwarring is rhodoniet, dat eveneens een roze kleur en een pyroxenoïde structuur heeft. Bustamiet is over het algemeen lichter van kleur, vaak meer oranje of bruinachtig van tint, en neigt naar plaatvormige of vezelachtige aggregaten in plaats van de blokvormige kristallen van rhodoniet; optisch is het biaxiaal negatief, terwijl rhodoniet biaxiaal positief is. Een nuttige aanwijzing in het veld bij Franklin is fluorescentie: bustamiet gloeit daar rood onder langgolvig ultraviolet licht, terwijl het bijbehorende willemiet groen gloeit. De roze kleur kan vervagen bij langdurige blootstelling aan zonlicht, dus exemplaren kunnen het beste uit de buurt van fel licht worden bewaard.
Opmerkelijke vindplaatsen en verzamelen
De Franklin- en Sterling Hill-mijnen in New Jersey zijn de belangrijkste bron van goed bestudeerd bustamiet en blijven favoriet bij verzamelaars van fluorescerende mineralen. Broken Hill in New South Wales, Australië, heeft fraaie ijzerhoudende kristallen opgeleverd die zijn bestudeerd vanwege hun structuur. Bustamiet wordt ook gemeld uit mangaan- en skarn-afzettingen in Japan, Zuid-Afrika, Zweden en elders. Roze materiaal van edelsteenkwaliteit wordt af en toe geslepen als verzamelobject, maar omdat het mineraal relatief zacht is en de kleur lichtgevoelig, wordt het vaker gewaardeerd als vitrine-exemplaar, met name de fluorescerende Franklin-associaties.