Clinohedrite

Overzicht

Clinohedriet is een zeldzaam waterhoudend calcium-zinksilicaat dat vooral door verzamelaars van fluorescerende mineralen zeer gewaardeerd wordt. Het is een van de kenmerkende soorten van de zinkafzettingen bij Franklin en Sterling Hill in New Jersey, VS, waar het in 1898 voor het eerst werd ontdekt. Hoewel het met het blote oog onopvallend is – het vormt daar meestal bleke, glasachtige adertjes en korstjes – verandert clinohedriet onder kortgolvig ultraviolet licht in een gloeiend oranje kleur, waardoor het een blikvanger is geworden in de vitrine met fluorescerende mineralen. De naam is afgeleid van de Griekse woorden voor „schuin” en „vlak”, een verwijzing naar de schuine, hemihedrale vlakken van de monokliene kristallen.

Samenstelling en structuur

Clinohedriet heeft de formule CaZn(SiO₄)·H₂O, waardoor het tot de zeldzame gehydrateerde nesosilicaten behoort waarin geïsoleerde silicaat-tetraëders via calcium en zink met elkaar zijn verbonden. De structuur is monoklien en het mineraal behoort tot de ongebruikelijke domatische kristalklasse, die geen symmetriecentrum heeft. Dit polaire raamwerk met lage symmetrie is mede de reden waarom clinohedriet piëzo-elektrisch is en zo levendig fluoresceert, waarbij zink samen met mangaanverontreinigingen uit het omringende erts als activator fungeert.

Vorming en voorkomen

Clinohedriet is een secundair mineraal dat is gekristalliseerd tijdens de late, bij lage temperatuur plaatsvindende alteratie van de gemetamorfoseerde zinkertslichamen bij Franklin en Sterling Hill. Daar bekleedt het breuken en vult het adertjes die het massieve erts doorsnijden, waarbij het doorgaans verweven is met hardystoniet, esperiet, willemiet, frankliniet en Calciet. Deze afzettingen zijn geologisch gezien buitengewoon: een zinkrijk marmer dat tot een hoge metamorfe graad is omgevormd, waardoor een reeks mineraalsoorten is ontstaan die bijna nergens anders op aarde in dergelijke overvloed voorkomen. Clinohedriet dankt zijn bestaan aan die unieke chemische samenstelling, waarbij een overvloed aan zink werd gecombineerd met calcium, siliciumdioxide en water onder de juiste omstandigheden voor de vorming van het mineraal.

Identificatie en verwante soorten

Bij daglicht is clinohedriet gemakkelijk over het hoofd te zien, omdat het lijkt op andere bleke, glasachtige adermineralen. De doorslaggevende test is ultraviolette fluorescentie: onder kortgolvige UV-straling gloeit het in een rijke, warme oranje kleur, vaak naast het blauw van hardystoniet, het groen van willemit en het crèmegele van esperiet – een combinatie waardoor verzamelaars het in één oogopslag kunnen herkennen. De hardheid van ongeveer 5,5, de monokliene kristalvorm en de associatie met de klassieke Franklin-suite onderscheiden het mineraal verder. Hemimorfiet en andere zinksilicaten kunnen er vergelijkbaar uitzien, maar vertonen niet de oranje reactie van clinohedriet, en veel verwante soorten fluoresceren in heel andere kleuren.

Opmerkelijke vindplaatsen en verzamelen

De Franklin-mijn en de nabijgelegen Sterling Hill-mijn in New Jersey blijven ’s werelds belangrijkste bron van clinohedriet en vormen de typelocatie; vrijwel alle fraaie tentoonstellingsexemplaren zijn daar afkomstig. De mijnen zijn inmiddels gesloten voor productie, waardoor het materiaal op de markt grotendeels bestaat uit oude voorraden die vóór de sluiting zijn gewonnen, waardoor er een constante vraag blijft bestaan naar exemplaren met een goede fluorescentie. Buiten New Jersey is het mineraal werkelijk zeldzaam: er zijn kleine hoeveelheden gemeld uit de Christmas-mijn in Gila County, Arizona, en uit een handvol andere verspreide vindplaatsen wereldwijd. Verzamelaars waarderen clinohedriet minder als enkelkristal dan als onderdeel van een gloeiend, veelkleurig Franklin-exemplaar, dat idealiter wordt bekeken met een kortgolvige UV-lamp die de oranje schittering tot leven brengt.